Veel mensen met Parkinson zijn niet bekend met speciale loopstrategieën

Aurora van de Loo
21 september 2021
3 min

Veel Parkinsonpatiënten hebben geen weet van de strategieën die helpen om beweging te verbeteren. Op dit moment moeten speciale loopstrategieën vaak door de patiënten zelf worden verzonnen, zonder hulp van een professional op het gebied van compensatiestrategieën. Dit zijn enkele conclusies uit de studie van Anouk Tosserams en Dr. Jorik Nonnekes (Radboudumc, Nijmegen). Het onderzoek gaat over de kennis en het optimaal gebruik van compensatiestrategieën bij Parkinsonpatiënten en is recent gepubliceerd in Neurology.

Bewegen kan erg moeilijk zijn voor mensen met de ziekte van Parkinson. Onder andere loopstoornissen zijn veel voorkomend en erg hinderlijk voor deze patiënten. Gelukkig zijn er verschillende ‘trucs’ welke de patiënten kunnen toepassen om beter te kunnen lopen. Al deze verschillende strategieën zijn eerder door Nonnekes et al. (2019) ingedeeld in zeven compensatiecategorieën;

  1. Externe prikkels, zoals lopen op het ritme van muziek of stappen over lijnen op de grond
  2. Interne prikkels, zoals tellen tijdens het lopen
  3. Veranderen van balans, zoals het maken van een ruimere draai of door een loophulpmiddel te gebruiken
  4. Veranderen van de mentale toestand, zoals het wegnemen van stress of verbeteren van alertheid
  5. Observeren van bewegingen, zoals het kijken naar een andere persoon die loopt en daarvan de bewegingen nabootsen of het lopen zelf visualiseren
  6. Aannemen van nieuwe looppatronen, zoals het hoog optrekken van de knieën, schaatsbewegingen maken of in een andere richting (zijwaarts/achteruit) lopen
  7. Andere vormen van het gebruik van de benen, zoals fietsen, steppen of skateboarden

In een videosupplement bij Nonnekes et al. (2019) zijn verschillende compensatiestrategieën te zien die gebruikt worden door Parkinsonpatiënten.
Er wordt gesuggereerd dat de werkzaamheid van een strategie verschilt per patiënt en daarnaast afhangt van de specifieke situatie waarin deze wordt toegepast. Dit is echter nooit eerder systematisch onderzocht.

Onderzoek

Een online enquête werd verspreid onder deelnemers van het Fox Insight-cohort (online observationele studie onder leiding van de Michael J Fox Foundation) en ParkinsonNEXT (online Nederlands platform gericht op patiënten, onderzoekers en clinici).
Bij de gegevens van mensen met Parkinson en hinderlijke loopstoornissen (PD-patiënten) is vervolgens gekeken (1) of de patiënt de compensatiecategorieën kent, (2) of de strategieën volgens de patiënt werkzaam zijn en of dit afhankelijk is van de context (bijvoorbeeld lopen in de keuken of in de supermarkt) en (3) of er verschillen zijn in werkzaamheid tussen subgroepen (bijvoorbeeld op basis van leeftijd of ziekteduur).

Resultaten

Van 4.324 deelnemers, met een leeftijd van achttien jaar en ouder, zijn de antwoorden op de enquête geanalyseerd.
(1) Mensen met Parkinson en loopstoornissen bleken gemiddeld op de hoogte van drie strategieën. Afgezien van het gebruik van loophulpmiddelen en alternatieven voor lopen, was het gebruik van externe prikkels de bekendste strategie (45,9% was hiervan op de hoogte), gevolgd door gebruik maken van interne prikkels (44,8%). De kennis van de overige loopstrategieën was beperkt. Het bleek dat één op de vijf PD-patiënten nog nooit van een compensatiestrategie had gehoord. Ongeveer de helft van de respondenten had deze zelf gevonden en maar één op de drie patiënten had gericht advies ontvangen van een zorgverlener.
(2) De meeste deelnemers gaven aan dat het toepassen van compensatiestrategieën een positief effect had op het lopen, hoewel niet elke respondent (evenveel) leek te profiteren van elke strategie. Wanneer gekeken werd naar de gemiddelde effectiviteit dan had het veranderen van balans het hoogste slagingspercentage (76%) en het gebruik maken van externe prikkels het laagste (62%). De onderzoekers ontdekten ook dat strategieën verschilden in effectiviteit naargelang de context waarin ze werden gebruikt. In het algemeen bleek gebruik maken van strategieën het meest effectief buitenshuis en bij het starten met lopen met respectievelijk een slagingspercentage van 84% en 79%. Voor het stoppen met lopen bleken ze echter weer minder effectief.
(3) Compensatiestrategieën waren gemiddeld genomen even effectief voor alle subgroepen, hoewel jongere PD-patiënten een ietwat hoger slagingspercentage hadden bij het gebruik van externe prikkels of het aannemen van een nieuw looppatroon.

Conclusie

Compensatiestrategieën blijken het lopen te verbeteren bij mensen met (gevorderde) Parkinson en loopstoornissen. Helaas zijn Parkinsonpatiënten slecht op de hoogte van de verschillende strategieën. Het effect van een compensatiestrategie blijkt verder afhankelijk te zijn van de context, voor iedere situatie kan dus een andere strategie nuttig zijn, en verschilt per persoon: gepersonaliseerde zorg is dus nodig.

Uit een eerdere studie van Tosserams et al. (2020) is gebleken dat slechts 23% van de Nederlandse Parkinson-zorgprofessionals (onder andere fysiotherapeuten, ergotherapeuten) gebruik maakt van alle bekende compensatiecategorieën bij het werken met Parkinsonpatiënten met loopstoornissen, vanwege het gebrek aan specifieke kennis en vaardigheden op dit gebied. Omdat de effectiviteit van de verschillende categorieën afhankelijk is van de context en per persoon verschilt zou een toename van kennis bij de zorgprofessional kunnen helpen om uiteindelijk de juiste strategieën voor elke patiënt te vinden.

Met dank aan Anouk Tosserams en Dr. Jorik Nonnekes , Radboudumc, Nijmegen

Deel blog:


Warning: DOMDocument::loadHTML(): Unexpected end tag : p in Entity, line: 2 in /usr/www/users/medzip/Prod/wp-content/plugins/oxygen/component-framework/components/classes/code-block.class.php(133) : eval()'d code on line 256

Referenties

1. Tosserams A, Wit L, Sturkenboom IHWM, Nijkrake MJ, Bloem BR, Nonnekes J. Perception and Use of Compensation Strategies for Gait Impairment by Persons With Parkinson Disease. Neurology 2021; https://doi.org/10.1212/WNL.0000000000012633
2. Nonnekes J, Růžička E, Nieuwboer A, Hallett M, Fasano A, Bloem BR. Compensation Strategies for Gait Impairments in Parkinson Disease: A Review. JAMA Neurol. 2019; https://doi.org/10.1001/jamaneurol.2019.0033
3. Strategies Used By Patients With Parkinson Disease to Improve Their Gait and Mobility.  Videosupplement bij Nonnekes J, Růžička E, Nieuwboer A, Hallett M, Fasano A, Bloem BR. Compensation Strategies for Gait Impairments in Parkinson Disease: A Review. JAMA Neurol. 2019 [Video]; https://edhub.ama-assn.org/jn-learning/video-player/17400996
4. Tosserams A, Nijkrake MJ, Sturkenboom I, Bloem BR, Nonnekes J. Perceptions of Compensation Strategies for Gait Impairments in Parkinson's Disease: A Survey Among 320 Healthcare Professionals. J Parkinsons Dis. 2020; https://doi.org/10.3233/JPD-202176