Sport supplementen: onschuldig hulpmiddel of verborgen gezondheidsrisico?

Eiwitshakes, pre-workouts, creatine, cafeïneboosters… Voor veel sporters zijn ze inmiddels net zo normaal geworden als een bidon water in de sportschool. Maar hoe veilig zijn deze middelen eigenlijk?

Nieuw onderzoek van het RIVM laat zien dat steeds meer mensen gezondheidsklachten ervaren door het gebruik van sportprestatieverhogende middelen. Vijftien procent van de wekelijkse sporters van vijftien jaar en ouder die in 2024 weleens een sportprestatieverhogend middel gebruikte, ervaarde gezondheidsklachten door het gebruik van deze middelen. In 2016 was dit nog vijf procent. Van de mensen met klachten zocht één op de vijf medische hulp. Dat blijkt uit onderzoek van het RIVM¹. Gebruikers zijn met name jongvolwassenen, mannen en krachtsporters. Zij geven aan vooral sportvoedingssupplementen zoals pre-workout, cafeïne, creatine of eiwitpreparaten in te nemen.   Welke klachten sporters ervaren, is niet uitgevraagd in dit onderzoek. In eerder RIVM-onderzoek² door gebruikers van workout-supplementen klachten als zweten, hoofdpijn, slapeloosheid, hartkloppingen en maagklachten genoemd.  

Onderschatting van klachten en het gebruik  

Voor dit onderzoek is gebruikgemaakt van gegevens uit de Leefstijlmonitor (RIVM, Trimbos-instituut en CBS)³. Hieruit blijkt dat het gebruik van sportprestatieverhogende middelen laag is. Dit is hoogstwaarschijnlijk een onderschatting, bijvoorbeeld omdat mensen het gebruik van (verboden) middelen minder snel toegeven en sportvoedingssupplementen niet altijd als sportprestatie-verhogend zien. Andere onderzoeken, waaronder eerder onderzoek van het RIVM, laten zien dat het gebruik van specifieke middelen als workout-supplementen hoger kan liggen (26-30 procent onder wekelijkse amateursporters tussen de 15 en 54 jaar). Ook lag in het onderzoek van destijds het percentage gebruikers met klachten hoger (40-47 procent). De verschillen tussen beide onderzoeken komen door een verschil in vraagstelling en specifieke producten die zijn nagevraagd. 

Consumenten blijven informeren 

Daarnaast verwacht de sporttoekomstverkenning⁴ dat het gebruik van sportprestatieverhogende middelen tot 2030 alleen maar zal toenemen. Het RIVM beveelt daarom aan om de consument te blijven informeren over de gezondheidsrisico’s van deze producten. Mogelijk is de gebruiker zich hier niet altijd van bewust. Zo is van cafeïne bekend dat maximaal 400 milligram per dag en 200 milligram per enkele dosis als veilig kan worden beschouwd. Maar sommige producten bevatten bij een aanbevolen gebruikshoeveelheid al meer dan deze veilige dosering. Ook kan de veilige dosering door zogeheten combinatiegebruik (bijvoorbeeld supplementen innemen en koffiedrinken) worden overschreden. Te veel cafeïne kan klachten veroorzaken, zoals hoofdpijn, verhoogde hartslag, te hoge bloeddruk, rusteloosheid en slaapproblemen.    

Gebruik en markt blijven onderzoeken 

Het is belangrijk om het gebruik van sportprestatieverhogende middelen en klachten te blijven onderzoeken. Het RIVM adviseert om hierbij in de toekomst in de Leefstijlmonitor ook specifiek te vragen naar het gebruik van sportvoedingssupplementen en de hoeveelheid van de producten dat gebruikt wordt om dit goed in kaart te brengen. Daarnaast is het belangrijk om het type gezondheidsklachten uit te vragen of de combinatie van gebruik met andere middelen zoals energiedrank en medicijnen als slaapmiddelen. Een andere aanbeveling is om de ingrediënten van de middelen die op de markt zijn te blijven volgen, bijvoorbeeld door regelmatig onderzoek te doen onder sporters. Ook kan er meer onderzoek gedaan worden naar het verschil tussen de aanbevolen en daadwerkelijke dosering. Hiermee kan een inschatting worden gemaakt van de gezondheidsrisico’s. Zo kan de kans op bijwerkingen verlaagd worden.