Diabetes en overgewicht in cijfers: het complexe verband

Uit recent onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat één op de tien mensen met obesitas diabetes heeft. In de meeste gevallen gaat het om diabetes type 2, een aandoening die sterk samenhangt met een ongezonde leefstijl, zoals onvoldoende beweging en een ongezond voedingspatroon.

Opvallend is dat het percentage mensen dat aangeeft diabetes te hebben in de afgelopen tien jaar nauwelijks is veranderd. Wel speelt leeftijd een duidelijke rol. Onder mensen jonger dan 50 jaar komt diabetes type 2 zeer weinig voor: minder dan 1 procent heeft deze aandoening. In de leeftijdsgroep van 50 tot 55 jaar stijgt dit naar 5 procent, en onder 75-plussers loopt het op tot maar liefst 14 procent. Diabetes type 1 komt bij volwassenen daarentegen zelden voor; onder 50-plussers ligt dit percentage iets hoger, rond de 2 procent.

Hoeveel mensen met diabetes hebben overgewicht?

Overgewicht, en vooral obesitas (ernstig overgewicht), verhoogt risico op diabetes type 2 aanzienlijk. Van de mensen met obesitas heeft 10 procent deze vorm van diabetes, tegenover slechts 2 procent van de mensen zonder overgewicht. Jongeren onder de 50 jaar zonder overgewicht of met matig overgewicht hebben vrijwel nooit diabetes type 2. Bij 65-plussers loopt dit percentage op tot 17 procent.

Vaker hart- en vaatziekten

Een langdurig hoge bloedsuikerspiegel kan bloedvaten en zenuwen beschadigen. Daardoor hebben mensen met diabetes een groter risico op aandoeningen zoals hart- en vaatziekten. Onder 50-plussers – de groep waarin diabetes het meest voorkomt – geeft 14 procent van de diabeten aan een hart- of vaatziekte te hebben. Dat is meer dan twee keer zoveel als onder leeftijdsgenoten zonder diabetes (6 procent).

50-plussers met diabetes drinken minder suikerhoudende dranken

Diabeten krijgen het advies om veel groente en fruit te eten en zo min mogelijk toegevoegde suikers te consumeren. Het voedingscentrum meldt dat suikerhoudende dranken samenhangen met een verhoogd risicio op diabetes type 2 (2). Interessant is dat 50-plussers met diabetes in 2023/2024 inderdaad minder suikerhoudende dranken consumeerden dan leeftijdsgenoten zonder diabetes en het advies dus opvolgden. Daarnaast zegt 75 procent van de 50-plus-diabeten nooit of minder dan wekelijks suikerhoudende drank te drinken, tegenover 62 procent van de leeftijdsgenoten zonder diabetes.

Desalniettemin eten diabeten boven de 50 jaar minder vaak voldoende groente en fruit dan leeftijdsgenoten zonder diabetes. Dit laat zien dat het terugdringen van suikerinname niet automatisch leidt tot een volledig gezonder voedingspatroon. Met andere woorden: het opvolgen van één voedingsadvies betekent niet dat alle andere aspecten van gezonde voeding automatisch volgen, waardoor voedingsgedrag complex en veelzijdig blijft.

Oorzaak en gevolg bij diabetes

De conclusie is helder: obesitas is een belangrijke risicofactor voor diabetes type 2, en de kans op deze aandoening neemt aanzienlijk toe naarmate mensen ouder worden. Dit nieuwsbericht laat verbanden zien tussen diabetes, overgewicht, hart- en vaatziekten en voedingsgewoonten. Het CBS doet echter geen uitspraken over oorzaak en gevolg; op basis van enquêtegegevens is dat niet mogelijk. Bovendien kunnen de verbanden in beide richtingen werken: overgewicht vergroot de kans op diabetes, maar het hebben van diabetes kan ook leiden tot veranderingen in leefstijl, die op hun beurt het gewicht beïnvloeden. Daarnaast kunnen er nog andere, niet onderzochte factoren een rol spelen.

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek